Liesbeth Woertman

Dr.Liesbeth Woertman is in 1994 gepromoveerd op het onderwerp lichaamsbeelden. Zij werkt als universitair hoofddocent aan de universiteit Utrecht bij de vakgroep Klinische en Gezondheids Psychologie. Naast haar onderwijs en onderzoek is zij als gezondheidszorgpsycholoog werkzaam bij het Ambulatorium, een polikliniek voor ambulante psychotherapie van de Faculteit Sociale Wetenschappen.

"Als je als vrouw aan het heersende schoonheidsideaal wilt voldoen, kun je nauwelijks meer eten, moet je extreem veel bewegen en regelmatig door een plastisch chirurg aan je laten sleutelen." Psychologe Liesbeth Woertman beschrijft in het boek Moeders Mooiste, de schone schijn van het uiterlijk (2003) hoe vrouwen in de afgelopen decennia steeds sterker de druk zijn gaan voelen van het schoonheidsideaal waaraan zij moeten en willen voldoen.

Het zelfbeeld van vrouwen blijkt, in tegenstelling tot dat van mannen, sterk bepaald te worden door het beeld dat vrouwen van hun eigen uiterlijk hebben. Dit beeld komt tot stand door spiegeling door de ouders, leeftijdsgenoten en partners die een positief spiegel geleverd hebben of een negatieve waardoor het lichaamsbeeld zich heeft kunnen ontwikkelen. De waardering van het uiterlijk komt dus onder andere tot stand door ervaringen met andere mensen. Ook de media spelen een grote rol in het tot stand komen van het schoonheidsideaal. Het blijkt dat het niet lelijke vrouwen die ontevreden zijn over hun uiterlijk, maar vrouwen die veel glossy's en beautybladen lezen.

Aangezien de media de afgelopen decennia alom aanwezig zijn geworden, voelen vrouwen van nu de druk van het schoonheidsideaal veel heviger dan vroeger. Vroeger was het zo dat vrouwen zichzelf vergeleken met het mooiste meisje uit het dorp. Maar inmiddels is de groep waar we ons mee vergelijken wereldomvattend geworden. En het ideaalbeeld is nu perfectie geworden, een beeld dat op zichzelf niet natuurlijk is, maar is gephotoshopt.

Woertman denkt ook doordat grote kaders als religie en ideologie hun functie verloren hebben als antwoord op wie vragen als "wie ben ik?" , het uiterlijk steeds belangrijker is geworden bij de vormgeving van je identiteit. De tragiek van de koppeling van uiterlijk aan identiteit is dat het zo'n enorm fragiele identiteit is.

Seriele monogamie speelt volgens Woertman ook een rol bij de wens om aan het schoonheidsideaal te willen voldoen. "Vroeger ging je als meisje trouwen en dan was je min of meer de rest van je leven 'onder de pannen'. Tegenwoordig is het niet ongebruikelijk, dat je op een later moment in je leven nog eens de relatiemarkt op gaat. Als mensen elkaar niet kennen speelt uiterlijk een belangrijke rol. Immers dat is de enige informatie die we in eerste instantie van elkaar hebben. En dan moet je aantrekkelijk zijn. Mannen willen op die leeftijd trouwens doorgaans jongere vrouwen en als je dat niet bent, moet je maar zien dat je het wordt."

Als er meer vrouwen economisch zelfstandig worden, heeft dit effect op de verhouding tussen de seksen. Nu is het nog vaak zo dat vrouwen een voorkeur hebben voor mannen met een bepaalde status en mannen vrouwen op hun uiterlijk kiezen. Op het moment dat vrouwen door hun economische zelfstandigheid meer zelf gaan kiezen, zal het belang van het uiterlijk van mannen gaan toenemen.

Zodra mannen object van begeerte voor vrouwen worden, zal de schoonheidsmythe ook voor hen gaan gelden en uiteindelijk deel uit gaan maken van hun identiteit. Voor vrouwen is die koppeling tussen uiterlijk en identiteit als eeuwenlang traditie. Het is diep ingebed in het vrouw-zijn. Woertman: "We moeten leren onszelf werkelijk te waarderen voor andere eigenschappen dan uiterlijke, dan kunnen we aan de fuik van de schoonheidsmythe ontsnappen."


Lees verder:

  • 'De dwingelandij van de Botox-spuit. Psychologe Woertman over het mooie en lelijke lijf', Femke van Zeijl, 11-09-2003 in U-blad.
  • 'Schoonheid is een keuze (en dan komt succes vanzelf)' , Chris Sprangers, 27-12-2003
  • Woertman, L. Moeders Mooiste. De schone schijn van het uiterlijk (2003) Lisse: Swets & Zeitlinger.
  • Woertman, L. Beelden van een lichaam : de mentale representatie van lichaamsbeelden (Swets & Zeitlinger, 1994)
  • Zie hier voor uitgebreide lijst met literatuur en artikelen van Liesbeth Woertman

[login]